{"id":1090,"date":"2025-05-28T18:15:01","date_gmt":"2025-05-28T16:15:01","guid":{"rendered":"http:\/\/hosting2545269.online.pro\/home\/virtual\/clients\/client6\/web182\/web\/?page_id=1090"},"modified":"2025-06-26T14:27:38","modified_gmt":"2025-06-26T12:27:38","slug":"archiwum-historia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/archiwum-historia\/","title":{"rendered":"Archiwum historia"},"content":{"rendered":"
\n \n
\n
\n \n <\/div>\n <\/section>\n
\n
\n

W \u015bcis\u0142ym sensie pocz\u0105tki diecezjalnego archiwum w Lublinie si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w utworzenia diecezji lubelskiej w 1805 r. Nie spos\u00f3b jednak nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sta\u0142o si\u0119 ono dziedzicem tradycji duchowej i materialnej kilku innych instytucji wy\u017cszego szczebla ko\u015bcielnego, funkcjonuj\u0105cych na wsch\u00f3d od \u015brodkowego biegu Wis\u0142y. Zwyczaj, a z czasem nakaz gromadzenia materia\u0142\u00f3w archiwalnych przy katedrach, kolegiatach, konsystorzach foralnych jeszcze w okresie staropolskim sprawi\u0142, \u017ce rzeczywistych korzeni tutejszego archiwum trzeba si\u0119 dopatrywa\u0107 w dzia\u0142alno\u015bci aktotw\u00f3rczej kancelarii \u0142aci\u0144skich biskup\u00f3w i oficja\u0142\u00f3w che\u0142mskich oraz archidiakon\u00f3w i oficja\u0142\u00f3w lubelskich. Archiwalizacja wytworzonych dokument\u00f3w dokonywa\u0142a si\u0119 dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci kapitu\u0142y katedralnej che\u0142mskiej przy katedrze w Krasnymstawie, a tak\u017ce w konsystorzu i przy kolegiacie lubelskiej, nale\u017c\u0105cych do organizmu ko\u015bcielnego niegdysiejszej diecezji krakowskiej. Nowa cyrkumskrypcja ko\u015bcielna zwi\u0105zana z upadkiem pa\u0144stwa polskiego sprawi\u0142a, \u017ce wspomniane zasoby uleg\u0142y scaleniu w ramach powo\u0142anego w\u00f3wczas do istnienia Ko\u015bcio\u0142a lubelskiego.<\/p>\n

Siedziba archiwum diecezjalnego zmienia\u0142a si\u0119 wielokrotnie. Od pocz\u0105tku XIX wieku do 1846 roku znajdowa\u0142o si\u0119 ono w kamienicy przy kolegiacie pw. \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a na Starym Mie\u015bcie. Nast\u0119pnie, wraz z poszukiwaniem odpowiednich pomieszcze\u0144 dla konsystorza lubelskiego, przeniesiono je do budynku przy ul. Podwale, i wreszcie w 1856 roku do pomieszcze\u0144 przy konsystorzu, przylegaj\u0105cych do pa\u0142acu biskupiego przy ul. Zamojskiej.Likwidacja diecezji podlaskiej przez w\u0142adze carskie w 1867 roku w ramach represji po powstaniu styczniowym sprawi\u0142a, \u017ce zas\u00f3b archiwum diecezjalnego powi\u0119kszy\u0142 si\u0119 o przewiezione do Lublina archiwalia konsystorza podlaskiego. Wynika\u0142o to z jednego zarz\u0105du diecezjalnego na ca\u0142ym tym obszarze. Dokumentacja ta zosta\u0142a po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci przekazana ponownie wydzielonej 
i reaktywowanej w 1918 roku diecezji podlaskiej.\n <\/p>\n \"\"\n

Dramatyczn\u0105 cezur\u0105 dla los\u00f3w archiwum sta\u0142y si\u0119 wydarzenia drugiej wojny \u015bwiatowej i okupacji hitlerowskiej. Ju\u017c w jej pocz\u0105tkach dosz\u0142o do akt\u00f3w barbarzy\u0144skiego wandalizmu, polegaj\u0105cego na paleniu przez \u017co\u0142nierzy niemieckich w piecach grzewczych materia\u0142ami archiwalnymi o bezcennej warto\u015bci. W ten spos\u00f3b zosta\u0142a bezpowrotnie stracona m. in. najstarsza ksi\u0119ga oficjalatu lubelskiego, kt\u00f3rej wpisy obejmowa\u0142y lata 1423-1450. W 1940 roku na polecenie kierownika Urz\u0119du Archiwalnego przy gubernatorze Dystryktu Lubelskiego du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 akt skierowano do Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie. Pozosta\u0142e natomiast uda\u0142o si\u0119 ulokowa\u0107 w pomieszczeniach prowizorycznie zorganizowanej kurii przy ko\u015bciele pw. Wniebowzi\u0119cia NMP Zwyci\u0119skiej w Lublinie. Najcenniejsza z punktu widzenia historycznego cz\u0119\u015b\u0107 zasobu, wraz z Archiwum Pa\u0144stwowym, zosta\u0142a ewakuowana do Krakowa w 1944 roku w zwi\u0105zku ze zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 frontem wojennym. Akta te rewindykowano po 1946 roku. Wraz z materia\u0142ami archiwalnymi pozosta\u0142ymi w rozproszeniu w Lublinie powr\u00f3ci\u0142y one na dawne miejsce przy pa\u0142acu biskupim. W zwi\u0105zku ze wzrastaj\u0105cym zainteresowaniem dziejami ko\u015bcielnymi ze strony zawodowych historyk\u00f3w, student\u00f3w i hobbyst\u00f3w w 1984 roku cz\u0119\u015b\u0107 historyczn\u0105 archiwum przeniesiono na pierwsze pi\u0119tro nowo wybudowanego gmachu, powsta\u0142ego na tzw. dolnym podw\u00f3rzu obok pa\u0142acu biskupiego i kurii. W dawnym budynku pozosta\u0142o archiwum ksi\u0105g metrykalnych.<\/p>\n \"\"\n

Nowe urz\u0105dzenie organizacji ko\u015bcielnej w Polsce w 1992 roku, w wyniku kt\u00f3rego z terenu diecezji lubelskiej wydzielono cz\u0119\u015bci wchodz\u0105ce odt\u0105d w sk\u0142ad diecezji zamojsko-lubaczowskiej oraz sandomierskiej, mia\u0142o pewien wp\u0142yw na losy zasobu archiwum lubelskiego. Niekt\u00f3re materia\u0142y odnosz\u0105ce si\u0119 do problematyki odci\u0119tych obszar\u00f3w zosta\u0142y bowiem przekazane tamtejszym archiwom. Zmianie o charakterze formalnym uleg\u0142a nazwa archiwum diecezjalnego. Odt\u0105d nosi ono miano Archiwum Archidiecezjalnego Lubelskiego.<\/p>\n

W latach 2010-2012 pomieszczenia archiwum historycznego zosta\u0142y odnowione i zmodernizowane z uwzgl\u0119dnieniem nowoczesnych standard\u00f3w pracy archiwum, potrzebami korzystaj\u0105cych z jego zasobu i wsp\u00f3\u0142czesnymi wymogami \u015brodowiskowymi. W \u015blad za tym posz\u0142y zmiany prawno-kanoniczne i organizacyjne w postaci wydania nowego statutu i regulaminu archiwum. Zatwierdzenia obu dokument\u00f3w oraz po\u015bwi\u0119cenia wyremontowanych pomieszcze\u0144 i nowych sprz\u0119t\u00f3w dokona\u0142 abp Stanis\u0142aw Budzik w dniu 28 lutego 2012 roku. 
\n
Literatura:
\n
Adamczyk W., Archiwum Kapitu\u0142y Katedralnej Lubelskiej, Ateneum Kap\u0142a\u0144skie, 23 (1937) t. 40, s. 209-212.
\n
Kossowski A., Archiwum Konsystorza Rzymsko-Katolickiego w Lublinie, Ateneum Kap\u0142a\u0144skie, 23 (1937) t. 39, s. 290-293.
\n
\u0141apkiewicz W., O naszym Archiwum Diecezjalnym s\u0142\u00f3w kilkoro, Wiadomo\u015bci Diecezjalne Lubelskie\", 23 (1946) nr 1, s. 18-20.
\n
Marczewski J.R., Heri et hodie. Che\u0142mskie akta biskupie i konsystorskie wed\u0142ug spisu zdawczo-odbiorczego z 1743 roku a obecny stan ich zachowania w Archiwum Archidiecezjalnym Lubelskim, Archiwa, Biblioteki i Muzea Ko\u015bcielne, 101 (2014), s. 239-250.
\n
Marczewski J.R., Materia\u0142y \u0142aci\u0144skiej diecezji che\u0142mskiej w zasobach Archiwum Archidiecezjalnego Lubelskiego, Archiva Ecclesiastica, 7 (2014), s. 31-43.
\n
Misztal H., Archiwum Diecezjalne Lubelskie, Archiwa, Biblioteki i Muzea Ko\u015bcielne, 53 (1986), s. 67-69.
\n
Stopniak F., Archiwum Diecezjalne w Lublinie, Archiwa, Biblioteki i Muzea Ko\u015bcielne, 4 (1962), s. 15-22.
\n
Stopniak F., Sprawa odzyskania akt Konsystorza Lubelskiego z pracowni Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie, Archiwa, Biblioteki i Muzea Ko\u015bcielne, 6 (1963), s. 295-300.
\n
Zahajkiewicz M.T., Centralne urz\u0119dy i instytucje diecezjalne, w: Dzieje Archidiecezji Lubelskiej (1805-2005), red. M.T. 
Zahajkiewicz, Lublin 2005, s. 80-81.
\n
Archiwa Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce. Informator, oprac. M. D\u0119bowska, Kielce 2002, s. 54-56.\n <\/p>\n <\/div>\n <\/section>\n \n \n \n \n \n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W \u015bcis\u0142ym sensie pocz\u0105tki diecezjalnego archiwum w Lublinie si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w utworzenia diecezji lubelskiej w 1805 r. Nie spos\u00f3b jednak nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sta\u0142o si\u0119 ono dziedzicem tradycji duchowej i materialnej kilku innych instytucji wy\u017cszego szczebla ko\u015bcielnego, funkcjonuj\u0105cych na wsch\u00f3d od \u015brodkowego biegu Wis\u0142y. Zwyczaj, a z czasem nakaz gromadzenia materia\u0142\u00f3w archiwalnych przy katedrach, kolegiatach, konsystorzach … Continue reading „Archiwum historia”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1090","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1090"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1090\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1314,"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1090\/revisions\/1314"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwa.diecezja.lublin.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}